Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag 2 : महाराष्ट्राच्या इतिहासात छत्रपती शिवाजी महाराजांचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. शिवाजी महाराजांच्या जन्मापूर्वी महाराष्ट्राची परिस्थिती वेगळी होती. त्या काळात अनेक सुलतानांचे राज्य होते आणि जनतेवर अनेक प्रकारचे अन्याय होत होते.
या धड्यातून आपल्याला त्या काळातील राजकीय परिस्थिती, सुलतानांचे राज्य आणि स्वराज्याची गरज याबद्दल माहिती मिळते. खाली दिलेले स्वाध्याय प्रश्न व त्यांची उत्तरे विद्यार्थ्यांना अभ्यासासाठी उपयुक्त आहेत. इयत्ता चौथीच्या इतिहास विषयातील स्वाध्याय भाग 2 मध्ये शिवाजी महाराजांच्या काळापूर्वीचा महाराष्ट्र, संतांची कामगिरी, भोसले घराण्याचा इतिहास, शिवरायांचे बालपण आणि त्यांचे शिक्षण याबद्दल महत्त्वाची माहिती दिली आहे. या लेखात धडा 1 ते 5 मधील सर्व स्वाध्याय प्रश्नोत्तरे सोप्या आणि विद्यार्थ्यांना समजेल अशा भाषेत दिली आहेत.
धडा 1. शिवजन्मपूर्वीचा महाराष्ट्र – स्वाध्याय प्रश्नोत्तरे (इयत्ता चौथी इतिहास)
प्र.१ रिकाम्या जागी कंसातील योग्य पर्याय लिहा
१) शिवाजी महाराज ज्या काळात होऊन गेले, तो काळ मध्ययुगाचा होता.
(प्राचीन, मध्य, आधुनिक)
२) शिवाजी महाराजांनी महाराष्ट्रात स्वराज्य निर्माण केले.
(महाराष्ट्रात, मध्य प्रदेशात, उत्तर प्रदेशात)
३) शिवाजी महाराजांनी वतनदारांचा स्वराज्यासाठी उपयोग करून घेतला.
(सत्तेसाठी, स्वराज्यासाठी, धर्मस्थापनेसाठी)
४) मध्ययुगात सर्वत्र राजांचा अंमल होता.
(संतांचा, प्रजेचा, राजांचा)
५) शिवाजी महाराजांपूर्वी महाराष्ट्रात सुमारे चारशे वर्ष स्वराज्य नव्हते.
(राजे, स्वराज्य, वतनदार)
६) देशमुख-देशपांडे यांचे प्रेम फक्त आपल्या वतनावर होते.
(रयतेवर, स्वराज्यावर, वतनावर)
प्र.२ ‘अ’ गट व ‘ब’ गट यांची योग्य जोड्या लावा.
अ गट ब गट
विजयनगरचा सम्राट कृष्णदेवराय
अहमदनगरचा सुलतान निजामशाह
विजापूरचा सुलतान आदिलशाह
हेही वाचा :
वीरांना सलामी स्वाध्याय प्रश्न उत्तरे
प्र.३ प्रत्येकाचे दोन नावे लिहा
१) कल्याणकारी राजे
अकबर
कृष्णदेवराय
२) महाराष्ट्रातील अन्यायी सुलतान
निजामशाह
आदिलशाह
३) महाराष्ट्रातील वतनदार
देशमुख
देशपांडे
प्र.४ वेगळा शब्द ओळखा
१) स्वराज्य, गुलामगिरी, स्वातंत्र्य
उत्तर : गुलामगिरी
२) रयत, प्रजा, राजा
उत्तर : राजा
प्र.५ पुढील विधान चूक की बरोबर ते लिहा
१) शिवाजी महाराजांच्या पूर्वीचे बरेचसे राजे कल्याणकारी राजे म्हणून प्रसिद्ध होते.
उत्तर : चूक
२) शिवाजी महाराजांचे नाव एक कल्याणकारी राजा म्हणून गौरवाने घेतले जाते.
उत्तर : बरोबर
३) निजामशाह आणि आदिलशाह हे राजे मनाने उदार असल्यामुळे प्रजेवर जुलूम होत नव्हता.
उत्तर : चूक
४) शिवाजी महाराजांपूर्वी महाराष्ट्रात सगळीकडे अंदाधुंदी माजली होती.
उत्तर : बरोबर
प्र.६ प्रत्येकाचे एका वाक्यात उत्तर लिहा
१) प्रजेच्या कल्याणासाठी राज्य करणाऱ्या राजांची नावे लिहा.
उत्तर : अकबर आणि कृष्णदेवराय हे प्रजेच्या कल्याणासाठी राज्य करणारे राजे होते.
२) शिवाजी महाराजांनी कोणते कार्य हाती घेतले?
उत्तर : शिवाजी महाराजांनी स्वराज्य स्थापनेचे महान कार्य हाती घेतले.
३) शिवाजी महाराजांनी कोणाशी झुंज दिली?
उत्तर : शिवाजी महाराजांनी सुलतानांशी झुंज दिली.
४) शिवाजी महाराजांपूर्वी महाराष्ट्राचा बराचसा भाग आपापसांत कोणी वाटून घेतला होता?
उत्तर : शिवाजी महाराजांपूर्वी महाराष्ट्राचा बराचसा भाग सुलतानांनी आपापसांत वाटून घेतला होता.
५) शिवाजी महाराजांनी स्वराज्य स्थापनेचे कार्य का हाती घेतले?
उत्तर : प्रजेवरील अन्याय दूर करून न्याय मिळावा म्हणून शिवाजी महाराजांनी स्वराज्य स्थापनेचे कार्य हाती घेतले.
प्र.७ प्रत्येकाचे दोन ते तीन वाक्यांत कारणे लिहा
१) वतनदारांमुळे रयत त्रासून गेली होती.
उत्तर :
वतनदारांना आपल्या वतनाचा अधिकार मिळाल्यामुळे ते अनेकदा प्रजेवर अन्याय करीत असत. ते कर वसूल करताना रयतेला त्रास देत. त्यामुळे सामान्य जनता वतनदारांच्या वागणुकीमुळे त्रासून गेली होती.
२) सुलतानांच्या राज्यात महाराष्ट्रातील रयत सुरक्षित नव्हती.
उत्तर :
सुलतानांच्या राज्यात सतत युद्धे आणि संघर्ष होत असत. त्यामुळे लोकांच्या जीव आणि मालमत्तेची सुरक्षितता नव्हती. प्रजेवर अनेक प्रकारचे अन्याय होत असल्यामुळे रयत सुरक्षित वाटत नव्हती.
प्र.८ तीन ते चार वाक्यांत माहिती लिहा
शिवाजी महाराजांपूर्वीची महाराष्ट्रातील जनतेची स्थिती
शिवाजी महाराजांच्या जन्मापूर्वी महाराष्ट्रात अनेक सुलतानांचे राज्य होते. त्या काळात प्रजेवर अनेक प्रकारचे अन्याय होत होते. वतनदार आणि सुलतान यांच्या सत्तेमुळे सामान्य जनतेला खूप त्रास सहन करावा लागत होता. त्यामुळे महाराष्ट्रात स्वराज्याची गरज निर्माण झाली.
तोंडीकाम (Oral Questions) Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag 2
१) शिवाजी महाराज ज्या काळात होऊन गेले, तो महाराष्ट्राच्या इतिहासातील कोणता काळ होता?
उत्तर : मध्ययुगाचा काळ
२) सम्राट अकबर आणि कृष्णदेवराय यांची राज्ये कोठे होती?
उत्तर : अकबराचे राज्य मोगल साम्राज्यात आणि कृष्णदेवरायांचे राज्य विजयनगर येथे होते.
३) सुलतानांच्या राज्यात प्रजेवर कोणती धार्मिक कार्ये करणे धोक्याचे झाले होते?
उत्तर : हिंदू धर्माची धार्मिक कार्ये करणे धोक्याचे झाले होते.
४) महाराष्ट्रात कोणते वतनदार होते?
उत्तर : देशमुख आणि देशपांडे हे महाराष्ट्रातील वतनदार होते.
धडा. 2 संतांची कामगिरी – स्वाध्याय प्रश्नोत्तरे |
महाराष्ट्राच्या इतिहासात संतांचे योगदान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. संतांनी समाजाला प्रेम, दया, समानता आणि भक्तीचा संदेश दिला. त्यांनी समाजातील अंधश्रद्धा, भेदभाव आणि अन्याय यांविरुद्ध आवाज उठवला. संतांच्या शिकवणीमुळे समाजात नैतिक मूल्ये आणि आध्यात्मिक जागृती निर्माण झाली.
खाली या धड्याचे स्वाध्याय प्रश्न व उत्तरे दिली आहेत.
प्र.१ रिकाम्या जागी कंसातील योग्य पर्याय निवडून वाक्य पूर्ण करा
१) संत नामदेव ______ निस्सीम भक्त होते.
उत्तर : विठ्ठलाचे
२) ज्ञानदेवांनी तरुण वयात पुण्याजवळ ______ येथे जिवंत समाधी घेतली.
उत्तर : आळंदी
३) संत तुकारामांनी आपल्या वाङ्मयाची कर्जपत्रे ______ नदीमध्ये बुडवली.
उत्तर : इंद्रायणी
४) समर्थ रामदासांनी बलोपासनेसाठी ठिकठिकाणी ______ मंदिरे उभारली.
उत्तर : हनुमानाची
५) संत नामदेवांनी ______ धर्माच्या प्रसारासाठी महाराष्ट्रभर संचार केला.
उत्तर : भागवत
प्र.२ ‘अ’ गट व ‘ब’ गट यांची योग्य जोड्या लावा | Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag 2
अ गट ब गट
श्रीचक्रधर स्वामी लीळाचरित्र
संत ज्ञानेश्वर ज्ञानेश्वरी
संत तुकाराम तुकारामगाथा
समर्थ रामदास दासबोध
प्र.३ कोण ते लिहा
१) जिवंतपणी समाधी घेणारे संत – संत ज्ञानेश्वर
२) वाळवंटात पोहणाऱ्या मुलाला उचलून कडेवर घेणारे संत – संत नामदेव
३) शिवराय ज्यांच्या कीर्तनाला जात असत – संत तुकाराम
४) ‘जय जय रघुवीर समर्थ’ अशी गर्जना करणारे – समर्थ रामदास
प्र.४ अचूक पर्याय निवडा | Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag 2
१) श्रीचक्रधर स्वामी मूळ कोणत्या राज्यातील राजपुत्र होते?
उत्तर : गुजरात
२) महानुभाव पंथाची स्थापना कोणी केली?
उत्तर : श्रीचक्रधर स्वामी
३) ‘गुरुग्रंथसाहिब’ या ग्रंथात कोणत्या संतांची पदे समाविष्ट आहेत?
उत्तर : संत नामदेव
४) पुढील स्त्री-संतांपैकी कोण महाराष्ट्रातील संत नाही?
उत्तर : संत मीराबाई
प्र.५ पुढील विधान चूक की बरोबर ते लिहा
१) श्रीचक्रधर स्वामी हे पंजाबमधील राजपुत्र होते.
उत्तर : चूक
२) संत ज्ञानेश्वर व त्यांच्या भावंडांना संन्याशाची मुले म्हणून कर्मठ लोक नाव ठेवत.
उत्तर : बरोबर
३) दुःखी झालेल्या ज्ञानेश्वरांना जनाबाईने ‘ताटी उघडा ज्ञानेश्वरा’ असे म्हणत उपदेश केला.
उत्तर : बरोबर
४) संत तुकाराम आणि संत एकनाथ हे शिवरायांच्या काळात होऊन गेले.
उत्तर : चूक
प्र.६ पुढील प्रश्नांची प्रत्येकी एका वाक्यात उत्तरे लिहा
१) श्रीचक्रधर स्वामींना कोणते भेदभाव मान्य नव्हते?
उत्तर : श्रीचक्रधर स्वामींना जात-पात आणि स्त्री-पुरुष भेदभाव मान्य नव्हते.
२) संत नामदेवांनी लोकांच्या मनात कोणता निर्धार निर्माण केला?
उत्तर : संत नामदेवांनी लोकांच्या मनात भक्तीचा निर्धार निर्माण केला.
३) संत एकनाथांनी कोणत्या प्रकारची काव्यरचना केली?
उत्तर : संत एकनाथांनी अभंग, ओवी आणि भारुड यांची रचना केली.
४) संत एकनाथांनी लोकांना कोणता उपदेश केला?
उत्तर : संत एकनाथांनी लोकांना दया, करुणा आणि समतेचा उपदेश केला.
५) समर्थ रामदासांनी कोणता संदेश दिला?
उत्तर : समर्थ रामदासांनी लोकांना संघटित राहण्याचा आणि अन्यायाविरुद्ध लढण्याचा संदेश दिला.
प्र.७ पुढील विधानांची कारणे लिहा | Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag 2
१) श्रीचक्रधर स्वामींना अनेक स्त्री-पुरुष अनुयायी मिळाले.
उत्तर :
श्रीचक्रधर स्वामींनी स्त्री-पुरुष समानतेची शिकवण दिली. त्यांनी जात-पात आणि भेदभाव नाकारला. त्यामुळे अनेक लोक त्यांच्या शिकवणीकडे आकर्षित झाले.
२) संत ज्ञानेश्वर व त्यांच्या भावंडांना लोकांनी वाळीत टाकले.
उत्तर :
संत ज्ञानेश्वरांचे वडील संन्यासी होते. त्यामुळे त्या काळातील कर्मठ लोकांनी त्यांच्या कुटुंबाला स्वीकारले नाही. म्हणून लोकांनी त्यांना समाजातून दूर ठेवले.
३) संत ज्ञानेश्वरांनी मराठी भाषेत ‘ज्ञानेश्वरी’ हा ग्रंथ लिहिला.
उत्तर :
त्या काळात धार्मिक ग्रंथ संस्कृतमध्ये होते आणि सामान्य लोकांना ते समजत नव्हते. म्हणून संत ज्ञानेश्वरांनी भगवद्गीतेचे ज्ञान मराठीत दिले. त्यामुळे सामान्य लोकांनाही धर्मज्ञान समजले.
प्र.८ पुढील प्रश्नांची दोन ते तीन वाक्यांत उत्तरे लिहा
१) संतांनी लोकांना कोणती शिकवण दिली?
उत्तर :संतांनी लोकांना दया, अहिंसा आणि समतेची शिकवण दिली. त्यांनी सर्व धर्म आणि सर्व माणसे समान आहेत असा संदेश दिला. तसेच लोकांना भक्तीमार्ग स्वीकारण्याचा उपदेश केला.
२) संत नामदेवांनी पंजाबात कोणते कार्य केले?
उत्तर :संत नामदेवांनी पंजाबात जाऊन भागवत धर्माचा प्रचार केला. त्यांनी भक्ती, प्रेम आणि समतेचा संदेश दिला. त्यांच्या काही रचना ‘गुरुग्रंथसाहिब’ या ग्रंथात समाविष्ट आहेत.
३) संत ज्ञानेश्वर झोपडीत दार बंद करून का बसले?
उत्तर :समाजातील लोकांनी त्यांना व त्यांच्या भावंडांना वाळीत टाकले होते. त्यामुळे संत ज्ञानेश्वर दुःखी झाले. म्हणून ते झोपडीत दार बंद करून बसले.
४) संत तुकारामांनी लोकांच्या मनावर कोणता संदेश बिंबवला?
उत्तर :संत तुकारामांनी लोकांना भक्ती, दया आणि शांततेचा संदेश दिला. त्यांनी अभंग आणि कीर्तनातून लोकांना चांगल्या जीवनाची शिकवण दिली.
५) समर्थ रामदासांनी लोकांना कोणता उपदेश केला?
उत्तर :समर्थ रामदासांनी लोकांना बलोपासना, शिस्त आणि संघटनेचे महत्त्व सांगितले. त्यांनी लोकांना अन्यायाविरुद्ध लढण्याची प्रेरणा दिली.
६) संतांच्या कामगिरीचे परिणाम लिहा.
उत्तर :संतांच्या शिकवणीमुळे समाजात समानता आणि भक्तीभाव वाढला. लोकांमध्ये नैतिक मूल्ये आणि एकता निर्माण झाली. समाजातील अंधश्रद्धा कमी करण्यास मदत झाली.
प्र.९ प्रत्येकाचे तीन ते चार वाक्यांत माहिती लिहा | Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag
१) संत नामदेव : Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag 2
संत नामदेव हे विठ्ठलाचे महान भक्त होते. त्यांनी अभंग आणि कीर्तनांच्या माध्यमातून भक्तीचा प्रसार केला. त्यांनी महाराष्ट्रासह पंजाबातही धर्मप्रसार केला. त्यांच्या काही रचना ‘गुरुग्रंथसाहिब’ या ग्रंथात समाविष्ट आहेत.
२) संत एकनाथ (Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag 2)
संत एकनाथ हे महान संत आणि कवी होते. त्यांनी अभंग, ओवी आणि भारुड या प्रकारात साहित्यनिर्मिती केली. त्यांनी समाजात दया, करुणा आणि समतेचा संदेश दिला.
३) समर्थ रामदास (Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag 2)
समर्थ रामदास हे शिवाजी महाराजांचे गुरु मानले जातात. त्यांनी ‘दासबोध’ हा ग्रंथ लिहिला. त्यांनी लोकांना संघटन, बलोपासना आणि स्वाभिमानाचा संदेश दिला.
धडा. 3 मराठा सरदार – भोसल्यांचे कर्तबगार घराणे | स्वाध्याय प्रश्नोत्तरे (इयत्ता चौथी)
प्र.१ रिकाम्या जागी योग्य पर्याय निवडून वाक्य पूर्ण करा
१) सिंधखेडचे जाधव हे ______ यादवांचे वंशज होते.
उत्तर : देवगिरीच्या
२) महाराष्ट्रातील शूर घराण्यांपैकी वेल्हेचे ______ घराणे मोठे पराक्रमी निघाले.
उत्तर : भोसले
३) महाराष्ट्रात ______ लेण्याजवळ घृष्णेश्वराचे सुंदर मंदिर आहे.
उत्तर : वेरूळ
४) बाबाजी राजे भोसले यांना मालोजी व ______ ही दोन मुले होती.
उत्तर : विठोजी
५) उत्तरच्या मुघल बादशहाने स्वारी केली, त्यावेळी ______ ही निजामशहाची राजधानी होती.
उत्तर : दौलताबाद
६) निजामशहाचा ______ हा कर्तबगार वजीर होता.
उत्तर : मलिक अंबर
७) मालोजीराजे ______ लढाईत मारले गेले.
उत्तर : इंदापूरच्या (Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag 2)
प्र.२ पुढील विधाने चूक की बरोबर ते लिहा
१) जाधवरावांच्या घराण्याचा मोठा मान होता.
उत्तर : बरोबर
२) मालोजीराजे भोसले यांनी घृष्णेश्वर मंदिराचा जीर्णोद्धार केला.
उत्तर : बरोबर
३) मालोजीराजे आणि विठोजीराजे हे लखुजी जाधवांचे पुत्र होते.
उत्तर : चूक
४) निजामशाहीचा पराभव मुघलांनी केला.
उत्तर : बरोबर (Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag)
प्र.३ पुढील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा
१) घृष्णेश्वर मंदिर कशासाठी प्रसिद्ध आहे?
उत्तर : घृष्णेश्वर मंदिर हे भगवान शिवाच्या ज्योतिर्लिंगासाठी प्रसिद्ध आहे.
२) लखुजीराव हे कोणाचे सरदार होते?
उत्तर : लखुजीराव जाधव हे निजामशहाचे सरदार होते.
३) भातवडीच्या लढाईत कोण मारले गेले?
उत्तर : भातवडीच्या लढाईत मालोजीराजे भोसले मारले गेले.
४) मलिक अंबर कोण होता?
उत्तर : मलिक अंबर हा निजामशहाचा कर्तबगार वजीर होता.
प्र.४ तीन ते चार वाक्यांत माहिती लिहा | Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag 2
मालोजीराजे भोसले
मालोजीराजे भोसले हे भोसले घराण्यातील पराक्रमी सरदार होते. त्यांनी घृष्णेश्वर मंदिराचा जीर्णोद्धार केला. निजामशहाकडून त्यांना पुणे व सुपे परगण्यांची जहागीर मिळाली होती. इंदापूरच्या लढाईत ते मारले गेले.
शाहाजीराजे
शाहाजीराजे हे मालोजीराजे भोसले यांचे पुत्र होते. ते अत्यंत पराक्रमी व कर्तबगार सरदार होते. त्यांनी निजामशाही व आदिलशाहीमध्ये महत्त्वाची कामगिरी बजावली. पुढे त्यांनी स्वराज्य स्थापनेची बीजे रोवली.
धडा. 4 शिवरायांचे बालपण | स्वाध्याय प्रश्नोत्तरे | Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag 2
प्र.१ रिकाम्या जागी योग्य पर्याय लिहा
१) शाहाजीराजांच्या जहागिरीचे गाव पुणे ______ बेचिराख करून टाकले.
उत्तर : निजामशहाने
२) शिवनेरी किल्ल्याचा किल्लेदार ______ याने जिजाबाईंच्या रक्षणाची जबाबदारी स्वीकारली.
उत्तर : विजयराज
३) शिवरायांचा जन्म ______ किल्ल्यावर झाला.
उत्तर : शिवनेरी
४) लखुजीराव जाधवांची ______ विश्वासघाताने हत्या करण्यात आली.
उत्तर : निजामशहाच्या
५) मुघलांच्या सेवेत दाखल झाल्यावर मुघल बादशाह ______ याने शाहाजीराजांना सन्मान दिला.
उत्तर : शाहजहान
६) आदिलशहाने शाहाजीराजांची ______ प्रदेश जिंकण्याच्या कामावर नेमणूक केली.
उत्तर : कर्नाटकातील
७) शाहाजीराजांनी कर्नाटकातील ______ हे आपले मुख्य ठाणे केले.
उत्तर : बंगळूर (Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag )
प्र.२ पुढील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा
१) शिवाजी महाराजांचा जन्म केव्हा झाला?
उत्तर : शिवाजी महाराजांचा जन्म १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी झाला.
२) शिवाजी हे नाव कोणी ठेवले?
उत्तर : जिजाबाईंनी शिवनेरीवरील शिवाई देवीच्या नावावरून शिवाजी हे नाव ठेवले.
३) जिजाबाईंच्या उपदेशाने शिवरायांच्या मनात कोणते विचार आले?
उत्तर : जिजाबाईंच्या उपदेशाने स्वराज्य स्थापनेचे विचार शिवरायांच्या मनात आले.
४) शिवराय मावळ्यांच्या मुलांबरोबर कोणते खेळ खेळत असत?
उत्तर : शिवराय मावळ्यांच्या मुलांबरोबर लपंडाव, भाला-फेक आणि तलवारबाजी असे खेळ खेळत असत.
प्र.३ दोन ते तीन वाक्यांत उत्तरे लिहा
१) जिजाबाई शिवरायांना कोणकोणत्या गोष्टी सांगत?
उत्तर : जिजाबाई शिवरायांना रामायण, महाभारत आणि महान वीरांच्या कथा सांगत. त्या त्यांना न्याय, धर्म आणि पराक्रम यांची शिकवण देत.
२) शाहाजीराजे निजामशाही सोडून मुघलांच्या सेवेत का रुजू झाले?
उत्तर : निजामशाहीत त्यांना योग्य मान मिळत नव्हता. त्यामुळे शाहाजीराजे मुघलांच्या सेवेत रुजू झाले.
धडा. 5 शिवरायांचे शिक्षण | स्वाध्याय प्रश्नोत्तरे
प्र.१ रिकाम्या जागी योग्य पर्याय लिहा
१) शाहाजीराजे ______ भाषेचे गाढे पंडित होते.
उत्तर : संस्कृत
२) शाहाजीराजांच्या शत्रूंनी ______ जहागीर उजाड करून टाकली होती.
उत्तर : पुणे (Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag 2)
३) दादाजी कोंडदेव हे ______ सुभेदार होते.
उत्तर : कोंढाण्याचे
४) दादाजी कोंडदेव यांनी शिवरायांसाठी पुण्यात ______ नावाचा वाडा बांधला.
उत्तर : लाल महाल
५) दादाजींनी जमिनीची ______ ठरवून त्यावर सारा आकारला.
उत्तर : प्रतवारी
प्र.२ पुढील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा
१) शिवरायांच्या शिक्षणाची व्यवस्था कोणी केली?
उत्तर : शिवरायांच्या शिक्षणाची व्यवस्था शाहाजीराजांनी केली.
२) शिवरायांना कोणत्या विद्या शिकवल्या गेल्या?
उत्तर : शिवरायांना युद्धकला, घोडेस्वारी, तलवारबाजी आणि राज्यकारभाराच्या विद्या शिकवल्या गेल्या.
३) जिजाबाईंच्या स्वभावात विशेष काय होते?
उत्तर : जिजाबाई अत्यंत स्वाभिमानी, धैर्यवान आणि धर्मनिष्ठ होत्या.
प्र.३ तीन ते चार वाक्यांत माहिती लिहा
दादाजी कोंडदेव (Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag )
दादाजी कोंडदेव हे शाहाजीराजांचे विश्वासू अधिकारी होते. त्यांनी पुण्याच्या जहागिरीची व्यवस्था सुधारली. त्यांनी लाल महाल बांधून शिवरायांच्या शिक्षणाची व्यवस्था केली. तसेच त्यांनी जमिनीची प्रतवारी ठरवून शेतकऱ्यांना न्याय दिला.
जिजाबाई (Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag 2)
जिजाबाई या शिवाजी महाराजांच्या माता होत्या. त्यांनी शिवरायांना धर्म, न्याय आणि पराक्रमाची शिकवण दिली. त्यांच्या प्रेरणेने शिवरायांच्या मनात स्वराज्य स्थापनेची इच्छा निर्माण झाली.
निष्कर्ष :
शिवाजी महाराजांच्या Iyatta chouthi swadhyay parisar bhag 2 जन्मापूर्वी महाराष्ट्रात अनेक सुलतानांचे राज्य होते आणि जनतेवर अन्याय होत होता. अशा परिस्थितीत शिवाजी महाराजांनी स्वराज्य स्थापन करून जनतेला न्याय व सुरक्षितता दिली. त्यामुळे त्यांच्या कार्याला इतिहासात अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे.